Recensie: boek van NRC-journalist over 'smartphoneverslaving'

Door arnoudwokke op donderdag 20 april 2017 22:30 - Reacties (13)
Categorie: -, Views: 3.052

Imitatie is de ultieme vorm van vleierij.

En dus voel je je gevleid als iemand van het NRC een paar maanden na publicatie van je boek, waarmee ik mede beoogde een bepaald thema op de kaart te zetten, aankondigt een boek te gaan schrijven over hetzelfde thema.

Het is lastig om de overeenkomst in onderwerp te ontkennen tussen het onlangs verschenen boek 'Is daar iemand?' van NRC-collega Wouter van Noort en mijn eigen boek 'I love/hate smartphones' van anderhalf jaar geleden. Dat maakt mij aan de ene kant uiterst geschikt om het boek van Van Noort te beoordelen - en aan de andere kant natuurlijk totaal niet objectief.

Eerst even over het boek van Van Noort. Is Daar Iemand? gaat in brede zin over de invloed van smartphonetechnologie op onszelf en ons gedrag. Van Noort schrijft sinds drie jaar voor NRC en zat daarvoor bij opinietijdschrift Elsevier.

Laat ik meteen de vraag die in je opkomt beantwoorden: ja, beide boeken lijken wat op elkaar, al claimt hij dat hij mijn boek niet heeft gelezen en dat elke overeenkomst dus niet intentioneel is. Ik zie bij Van Noort dezelfde thema's en inzichten terugkomen, in soms ongeveer dezelfde bewoordingen (we zitten met smartphones in onze puberteit), met dezelfde standpunten op basis van dezelfde argumenten. En er is zelfs de naam van een hoofdstuk dat vrijwel exact overeenkomt.

https://ic.tweakimg.net/ext/i/imagenormal/2001478505.jpeg


Ook hetzelfde: Van Noort gebruikt net als ik veel anekdotes uit zijn eigen leven en eigen omgeving om de informatie in het boek van een persoonlijke noot en context te voorzien. Het is een stijl die van mijn boek een volgens veel lezers prettig weg te lezen tekst maakte - en dat is bij Van Noort niet anders.

Er zijn uiteraard verschillen tussen beide boeken - zoals anderhalf jaar van nieuwe ontwikkelingen (Pokťmon Go), wetenschappelijke onderzoeken en boeken om uit te putten - maar al met al zullen lezers van mijn boek niet steil achterover slaan van de informatie en de voorbeelden die Van Noort aanhaalt

Is dat erg? Nee, niet echt.

De formule die in mijn boek volgens mij zo goed werkte, werkt hier ook weer: het leest prettig weg en is vermakelijk. Van Noort is een geoefend schrijver - hij is immers journalist - en dat is te merken. Het is levendig. Het enige hinderlijke aan het taalgebruik is de neiging om elke afkorting met kleine letters te schrijven. Ik heb me een paar pagina's lang afgevraagd wat 'ki' was, totdat ik teruglas en zag dat het de afkorting was voor kunstmatige intelligentie. Dat hij die afkortingen ook met kleine letters schrijft aan het begin van een zin, is iets waartegen elke vezel van mijn taalgevoel zich verzet ('Daarbij hebben mensen last van angstgevoelens, zenuwachtigheid en het gevoel nooit los te komen van hun werk. tno en cbs waarschuwen dat het te vroeg is... etc). Het is echter maar een kleinigheid en zal veel lezers vermoedelijk niet storen.

Het meest aansprekend voor de meeste lezers zullen de stukken zijn over de invloed van de smartphone op aandacht en multitasken. We worden door urenlang per dag op onze telefoon bezig te zijn minder goed in dagdromen - belangrijk voor het leggen van creatieve verbanden en dus voor nieuwe ideeŽn, en multitasken hebben we sowieso nooit gekund - dat de smartphone altijd als een jengelend kind om aandacht vraagt maakt dat alleen maar zichtbaarder. Bovendien: bedrijven doen er alles aan om ons verslingerd te doen raken aan hun app en maken gebruik van diepgewortelde beloningssystemen in ons brein.

Het sterkst wordt het boek naar mijn ogen in het hoofdstuk 'De dictatuur van data', een hoofdstuk waarin Van Noort het heeft over onder meer 'smart cities' en het gebruik van data en algoritmes door overheden om relletjes te voorspellen, maar ook om andere zaken te bepalen. Vanaf daar is het een kleine stap naar dataÔsme - het geloof dat algoritmes beter zijn in het nemen van grote beslissingen dan mensen - en die stap neemt Van Noort dus ook. Het drijft misschien ver af van het basale onderwerp van het boek, maar als veel mensen hierdoor in aanraking komen met het idee dat komende decennia volgens mij onze maatschappij in hoge mate kan vormen, dan is het die zijstap meer dan waard.

Er is natuurlijk voldoende aan te merken op het boek - kort-door-de-bocht conclusies op basis van wetenschappelijk onderzoek bijvoorbeeld ('als je de hele tijd afgeleid bent door je smartphone kan dat ertoe leiden dat je ongezonder eet', een claim die nooit is onderzocht en die Van Noort ondersteunt met het vermoeden van een enkele wetenschapper) - maar al met al is dit een geslaagde poging om de problematiek rondom smartphones begrijpelijk uit te leggen aan een groot publiek. En de uitleg die hij geeft in zijn boek en die ik ook geef in mijn boek is helaas anno 2017 nog altijd hard nodig.

https://ic.tweakimg.net/ext/i/imagenormal/2001478507.jpeg


Update: Van Noort laat na het lezen van dit blog het volgende weten: "Jouw suggestie van imitatie is onwaar, en nogal smadelijk. 1. Ik noem mijn bronnen allemaal en 2. Ik heb het jouwe niet gelezen."