Boekrecensie: Je Hebt Wl Wat Te Verbergen

Door arnoudwokke op dinsdag 13 september 2016 21:06 - Reacties (32)
Categorie: -, Views: 15.074

Zou jij er geld voor over hebben als geen enkel bedrijf je online in de gaten mag houden en je data mag verhandelen? Wat kies je: betalen met je data of betalen met geld? En zo ja, hoeveel wil je dan betalen?

Dit zijn een paar van de willekeurige vragen die bij me op kwamen bij het lezen van het boek Je Hebt Wl Wat Te Verbergen van De Correspondent-journalisten Maurits Martijn en Dimitri Tokmetzis. Het is een boek dat gaat over hoe bedrijven en overheden je data vergaren en verhandelen, via onder meer apps op je smartphone, de browser op je pc en zo meer.

http://download.omroep.nl/vara/2016/09/12/20160912-dwdd-gesprek2_5.jpg
Dimitri Tokmetzis en Maurits Martijn bij DWDD op 12 september


Het is een boek dat om aandacht niet verlegen zit: onder meer De Wereld Draait Door, NRC en tijdschrift Vrij Nederland besteedden aandacht aan het uitbrengen van het boek deze week. Het boek legt aan de hand van anekdotes, onderzoek onder diverse apps en sites en kennis van hoogleraren uit hoe bedrijven en overheden onze data verzamelen en hoe ze die verhandelen. Veel tweakers zullen er niets nieuws of schokkends in lezen, maar de opsomming van die allemaal zorgt voor het schokeffect waardoor het toch in het nieuws komt.

De vragen waarmee ik deze boekrecensie begon zijn belangrijk. Ze vormen de basis van een veronderstelling die gek genoeg ontbreekt in het boek. Je Hebt Wl Iets Te Verbergen lijkt er vanuit te gaan dat veel mensen niet zullen weten dat bedrijven en overheden onze data verzamelen, delen en verhandelen. En bovendien lijkt het boek te veronderstellen dat als mensen dat wel zouden weten, zij andere keuzes zouden maken.

Ik ben daar niet zeker van.

De mensen die ik spreek over dit onderwerp en die minder kennis van zaken hebben over computers en internet lijken er van uit te gaan dat 1984 al bestaat. Elke keer als ik ze vertel over iets dat mij schokte, kreeg ik de vraag ‘of ik niet wist da de overheid ons altijd en overal afluistert’ en dat ‘Facebook en Google toch al alles van me weten’. Ze nemen geen maatregelen tegen tracking, omdat ze denken dat het geen zin heeft en soms omdat ze bang zijn dat het ze verdacht zal maken. Voor de duidelijkheid: dit zijn geen techfanaten, het zijn mensen die – om maar eens een klassieke inside joke op de Tweakers-redactie erbij te halen – bij proxy, tor en vpn denken dat het over politieke partijen gaat.

Daar komt bij dat Martijn en Tokmetzis moeite hebben met uitleggen waarom we wat te verbergen hebben. Gezien de titel had ik verwacht dat ze daar een duidelijk antwoord zouden hebben. Zo’n antwoord dat je kunt gebruiken de eerstvolgende keer dat iemand zegt dat hij of zij ‘niets te verbergen heeft’. Een antwoord dat iedereen overtuigt of op zijn minst aan het twijfelen brengt. Dat antwoord staat niet in het boek: in plaats daarvan behandelen de auteurs die cruciale vraag als een hete kroket. Komiek John Oliver maakte het thema massasurveillance behapbaar door het te richten op dick pics. Dit boek mist zo'n aansluiting met de dagelijkse wereld van veel mensen.

Behalve deze twee bezwaren – het boek gaat er vanuit dat niemand zijn data wil afstaan en het boek legt in mijn ogen niet goed uit waarom en wat we precies te verbergen of beschermen hebben – heb ik nog twee bezwaren. Eentje in inhoudelijk: Je Hebt Wl Iets Te Verbergen leunt erg zwaar op artikelen die eerder op De Correspondent verschenen. Ik als trouwe lezer van de stukken op die site kwam door het hele boek heen talloze teksten tegen die al gelezen dacht te hebben. Daar komt bij dat de informatie niet altijd actueel aandoet. De auteurs schrijven dat je op Android bij installatie automatisch toestemming geeft voor alles waar de app om vraagt. Dat is niet meer zo sinds Android 6.0 en was al langer niet zo op toestellen van onder meer Huawei en Xiaomi. Het geldt dus nog voor veel Android-telefoons, maar lang niet allemaal. En een van de hoofdstukken vermeldt bijvoorbeeld dat ze bepaalde trackers hebben gevonden op de site van Hyves. Allebei de overgebleven bezoekers van Hyves zullen daar wel van schrikken.

Het andere heeft te maken met de toonzetting. Nog voor je het boek gaat lezen, kom je aanbevelingen tegen van de directeur van Bits of Freedom en de lijsttrekker van de Piratenpartij. In een interview met NRC zeggen de auteurs ook dat ze in de loop van het schrijven van het boek zich steeds meer activist gingen voelen en dat is te zien: ze roepen bijvoorbeeld op om te doneren aan Bits of Freedom en stimuleren lezers om een adblocker te installeren (hoewel een van de bekendste, AdBlock Plus, ironisch genoeg vandaag bekendmaakte zelf advertenties te gaan verhandelen).

Wellicht ligt het dus aan die meer activistische houding, maar er zijn genoeg lichtpuntjes de afgelopen jaren geweest die wat mij betreft meer aandacht hadden verdiend in het boek. Zo is er – zoals de auteurs kort opmerken – Europese regelgeving gekomen en schoot een Europese rechter Safe Harbour af. Maar er is meer gebeurd: de populairste chatapp, WhatsApp, gebruikt de veiligste standaard voor end-to-end encryptie. Bovendien schudt de industrie waar data-handelaars op leunen, die van online advertenties, op zijn grondvesten. Sites die alleen leunen op advertenties gaan steeds vaker kopje onder of wisselen van businessmodel en alle mediabedrijven die vooruit durven kijken houden rekening met een toekomst waarin over een paar jaar online advertenties verdwenen of zo goed als verdwenen zijn. Er zijn voldoende ontwikkelingen in de positieve richting.

Het boek is, kortom, wat aan de negatieve kant.

Maar misschien is dat ook wel wat er nodig is. Een boek zet pas aan tot actie als het in ferme bewoordingen een standpunt inneemt. Nuance mobiliseert niemand, nuance leidt zelden tot verandering of debat en nuance heeft zelden een groot effect. En dit boek is duidelijk geschreven om impact te hebben.

Wat dat betreft is dit boek een uitstekend startpunt voor discussies op talloze feestjes en partijen, in media en waar dan ook. Het geeft mensen die anderen willen overtuigen genoeg munitie. Daar komt bij dat Je Hebt Wl Iets Te Verbergen vlot, toegankelijk en onderhoudend geschreven is. Het is geen saaie, droge kost, maar je krijgt de informatie met voorbeelden, anekdotes en, naar het zich laat aanzien, oprechte emoties – vooral verbaasdheid over hoe ver deze praktijken gaan.

Daar komt bij dat het boek zijn wortels heeft in uitstekende verhalen die, als je ze nog niet gelezen had, veel inzichten geven die vermoedelijk nieuw zijn. Zoals over metadata en hoeveel die eigenlijk zeggen over je leven en wat je doet. Of over wat apps op een smartphone allemaal doen.

Het is ook een boek dat daardoor bol staat van goede journalistiek – iets waar ik heel blij van kan worden. Dat gebeurt niet alleen in informatie, maar de auteurs laten ook vaak genoeg weten dat het simpele nieuwsgierigheid is dat hen drijft – iets dat we als journalisten snel weglaten.

En o ja, de cover van het boek vind ik best briljant.

Door dit alles is het boek zeker aan te raden voor iedereen die De Correspondent niet leest, maar wel interesse heeft in online technologie en privacy. Ik verwacht dat Je Hebt Wl Wat Te Verbergen bij veel tweakers een plekje gaat krijgen in de – al dan niet digitale – boekenkast.

https://cdn.shopify.com/s/files/1/0559/0133/products/corres_mm_dt_verbergen_boek_shopify_visuals_1080x1080_12_1024x1024.jpg?v=1473682014


Disclaimer: dit is geen redactionele review van Tweakers, maar een boekrecensie van mijzelf - geschreven omdat ik dit boek het bespreken waard vind.