Recensie: boek van mediawetenschapper over digitale verslaving

Door arnoudwokke op zaterdag 29 april 2017 20:49 - Reacties (2)
Categorie: -, Views: 2.415

We zitten in de storm na de stilte.

Deze maand zijn er maar liefst drie boeken verschenen die in elk geval deels over de verslavende werking van smartphones gaan. De vertaling van het boek van de Amerikaanse hoogleraar Adam Alter kwam uit, onder de titel Superverslavend, NRC-journalist Wouter van Noort kwam met Is Daar Iemand? en tot slot mediawetenschapper Sidney Vollmer, die vorige week zijn boek On/Off presenteerde.

Eindelijk.

Het heeft even geduurd, maar eindelijk is er volop aandacht voor de keerzijde van mobiele technologie. Hoe mooi dat toverapparaat ook is en wat het ook allemaal mogelijk maakt, lang niet alles is positief. De smartphone steelt de stiltes in onze levens en heeft nog veel meer effecten die we onder ogen zullen moeten zien.

https://ic.tweakimg.net/ext/i/imagenormal/2001340257.jpeg


Het boek van Van Noort besprak ik laatst en nu heb ik net On/Off van Sidney Vollmer net uitgelezen.

Wat voor boek is On/Off? Om met de tekst op de flap aan de binnenkant te spreken: het is een 'openhartige zoektocht naar meer balans in digitale tijden'. Vollmer bespreekt ontwikkelingen aan de hand van thema's, zoals muziek, video, smartphones, games en sociale media.

Bij elk thema haalt Vollmer er jeugdherinneringen bij, zoals bij het stuk over diensten als Netflix de videocamera van zijn vader die hem als dreumes een beeld van zichzelf op tv liet zien of bij muziekstreaming over het opnemen van liedjes uit de Top 40 op bandjes. Extra leuk voor mij als bijna-leeftijdgenoot, omdat veel van zijn jeugdherinneringen ook mijn jeugdherinneringen zijn.

Ook een aardig detail: hij heeft kennelijk geregeld op rustige plekken in het buitenland vertoefd om in alle stilte te kunnen schrijven, zoals een voormalig Frans klooster voor kunstenaars, auteurs en artiesten en een huis van iemand in Zweden, en vertelt daar tussendoor ook over. Het zorgt voor een fijne afwisseling in de persoonlijke verhalen.

Sowieso is het duidelijk dat hij in alle rust heeft kunnen schrijven: het is een rustig geschreven boek, met een prettig kabbelend soort ritme. Het is ook 348 pagina's en dankzij de uitgeschreven url's (!) en 404 voetnoten is het boek dus meer dan 380 pagina's lang en meer dan 500g zwaar. Ja, bij een boekrecensie weeg ik alles mee ;)

Vollmer duidt grote problemen aan, zoals de filterbubbel die ontstaat op veel gebieden als diensten ons dingen aanraden die we leuk vinden, de moeite die grote bedrijven doen om diensten zo verslavend mogelijk te maken en de gesloten algoritmes die bepalen wat we bijvoorbeeld zien op Facebook en Google.

Een van de spannendste is de vergelijking van technologie met de bacterie toxoplasma gondii, een beeld dat Vollmer haalde uit een interview uit zijn podcast Digitalisme met Marleen Stikker van Waag Society, de organisatie waar onder meer 'eerlijkere smartphonefabrikant' Fairphone uit voortkomt. "Ook bij muizen en ratten is die parasiet te vinden", schrijft Vollmer over de bacterie. "Bij die diersoorten zorgt de bacterie ervoor dat dat zij hun biologische instinct tot zelfbehoud negeren. De geur van kattenurine wordt door genenmanipulatie bijvoorbeeld niet meer als gevaarlijk beschouwd, waardoor derat dichter bij zijn natuurlijke vijand komt. De geÔnfecteerde rat wordt daardoor eerder opgegeten door de kat (...) Misschien worden we inmiddels gewoon collectief aangestuurd door tremes, technoparasieten." Overdrijving? Misschien, maar de denkrichting is interessant en na het lezen van deze passage legde ik het boek even weg om het in elk geval te laten bezinken en kijken of er in elk geval iets van waarheid in zou kunnen schuilen.

Het blijft niet bij constateringen. Vollmer komt ook met oplossingen. Sommige daarvan klinken nog redelijk haalbaar en nuttig, maar veel ervan zijn of op het oog onhaalbaar (een NDA, Nationale Digitale Autoriteit, een Nederlandse waakhond voor databescherming) of vrijblijvend (er moet meer discussie komen over X).

De oplossingen zetten in elk geval aan tot anders denken over technologie en de rol van onszelf en de overheid tot techbedrijven. Zo stelt Vollmer voor dat landen de mogelijkheid krijgen om apps en games die te verslavend zijn - net als bijvoorbeeld gokken - te reguleren of te verbieden. Ook zou Vollmer graag bij grote techbedrijven een technisch-ethicus aan het werk zien, iemand die bij belangrijke beslissingen de maatschappelijke impact zou moeten wegen.

Dat de oplossingen vaak groots en onhaalbaar klinken is niet zo gek: wie grote problemen aanduidt, zal met ingrijpende oplossingen moeten komen en die zijn momenteel misschien niet haalbaar. Bovendien: wie mikt op de maan, kan altijd tussen de sterren terechtkomen.

Het heeft mij in elk geval aan het denken gezet en ik heb het er al met diverse mensen over gehad - en als veel lezers dat gaan doen is het in elk geval pure winst. Mede door de vele interessante gedachtes en constateringen in het boek, in combinatie met de vele bronverwijzingen naar andere lezenswaardige werken over technologie, maakt On/Off meer dan de moeite waard voor wie zich wel eens ongemakkelijk voelt bij het vele gebruik van dingen als Facebook, Google, Netflix, Spotify of Amazon.

Ps. Je hoeft niet je favoriete e-bookstore te openen om On/Off te zoeken, want het boek verschijnt alleen op papier.

https://ic.tweakimg.net/ext/i/imagemedium/2001488253.jpeg

Volgende: Recensie: boek van NRC-journalist over 'smartphoneverslaving' 20-04 Recensie: boek van NRC-journalist over 'smartphoneverslaving'

Reacties


Door Tweakers user KopjeThee, zondag 30 april 2017 09:20

Bedankt voor de recentie. Goed dat er soms ook een tegengeluid is.

Door Tweakers user TunderNerd, maandag 1 mei 2017 13:08

Na het lezen van je review heb ik hem gehaald, bedankt!

Reactie formulier
(verplicht)
(verplicht, maar wordt niet getoond)
(optioneel)

Voer de code van onderstaand anti-spam plaatje in: