Gestrekt been

Heibel in de Nederlandse telecomsector: de Nederlandse Mededingingsautoriteit deed gisteren invallen bij de hoofdkantoren van KPN, Vodafone en T-Mobile, omdat het vermoeden bestaat dat de drie providers prijsafspraken maken (bij een inval moet je trouwens niet denken aan een peloton ME'ers die de deur intrappen, maar enkele mannen in pak die zich melden bij de balie).

Dit is groot nieuws: de providers werden eerder al veroordeeld wegens dezelfde beschuldiging uit 2001 en nu zijn er twee directieleden van telecombedrijven die anoniem hebben verklaard hoe de vork in de steel zit.

De verklaringen kun je ook zelf lezen. Ze zijn in begrijpelijk Nederlands, kort en heel lezenswaardig. Zo staat er onder meer in hoe prijsafspraken zouden zijn gemaakt met behulp van prepaidtelefoons en in achterkamertjes op welbekende evenementen.

• Verklaring 1, deel 1 en deel 2.
• Verklaring 2

Een goed voorbeeld in de verklaringen is de herinvoering van aansluitkosten in 2009: er kwamen geen mobiele bellers meer bij, dus de drie providers wilden overstappers ontmoedigen door extra kosten te heffen als je van provider wisselt. Een duidelijker teken dat concurrentie ontbreekt, kan ik niet verzinnen. Zelfs T-Mobile en Vodafone wilden geen klanten meer afpakken van KPN, zo lijkt het.

Toch valt er nog wat af te dingen op de verklaringen: de ene anonieme klokkenluider is directielid van - hoogstwaarschijnlijk - een concurrent van KPN, Vodafone en T-Mobile, de ander is een oud-directielid (en dus mogelijk oneervol ontslagen en uit op wraak). Er is dus, ondanks een gebrek aan informatie, genoeg redenen om deze verklaringen niet als absolutie waarheid aan te nemen. Ik geloof ze in elk geval wel deels: ze klinken aannemelijk en de providers hebben in deze zaak in elk geval de schijn tegen.

Daarnaast is er nog een ander punt dat mij dwarszit. Als de providers nu voor de derde keer worden betrapt op prijsafspraken, is er dan niet iets fundamentelers mis met de telecommarkt?

De overheid heeft geprobeerd in het verleden concurrentie te stimuleren: er kwamen vijf licenties voor 3g; KPN, Vodafone, T-Mobile, Telfort en Orange kregen ze te pakken. Een paar jaar na de veiling kocht T-Mobile Orange, terwijl Telfort werd overgenomen door KPN. Dat gevaar dreigt opnieuw als er weer nieuwkomers bijkomen na een volgende veiling: hoe garandeer je concurrentie?

Ik denk dat het niet kan. We moeten anders gaan denken over mobiel bellen en internetten. De telecommarkt is niet vergelijkbaar met de markt voor kerstbomen, waarbij iedereen op een straathoek zijn eigen bomen kan gaan verkopen. Het gaat - net als op de markten voor kabel en openbaar vervoer - om een belangrijke voorziening waarbij concurrentie bijna onmogelijk is.

Dat komt door de kosten voor het opbouwen van een netwerk. Een landelijk dekkend netwerk kost honderden miljoenen tot enkele miljarden om op te bouwen en vervolgens per jaar enkele honderden miljoenen om te onderhouden. Geen startup kan dat betalen: je moet al een groot bedrijf zijn om dit te kunnen bekostigen. De drempel om een telecomprovider te beginnen is dus ontzettend hoog en het duurt lang voordat je je investeringen hebt terugverdiend. Het is een klassiek voorbeeld van een oligopolie, een marktvorm waarin de kans op kartelvorming per definitie prominent aanwezig is.

Kunnen we zorgen voor meer concurrentie op de telecommarkt? Ja, dat denk ik wel - en de oplossing ligt voor de hand. De overheid past hem namelijk al in ongeveer deze vorm toe op de markt voor vaste telefonie.

Mijn oplossing is deze: alle mobiele netwerken moeten worden gekocht door de overheid. Het beheer en onderhoud kan worden uitbesteed aan een private partij, bijvoorbeeld een los bedrijfsonderdeel van KPN. De overheid stelt daarbij wholesale tarieven vast, dus de tarieven die de providers moeten betalen.

Iedereen wordt een virtuele provider op het netwerk van de overheid. Daarmee heeft iedereen dezelfde kansen, dezelfde tarieven en dus dezelfde level playground on te concurreren.

Dit is maar een van de oplossingen die je kunt verzinnen. Maar na boetes in 2001 en 2003 voor de providers en een onderzoek in 2011 moeten we ons lesje leren: vrije concurrentie op de telecommarkt in Nederland is als een verhaal in een boek van de Gebroeders Grimm: een sprookje.

En de moraal van dit sprookje is: leg alle macht in de handen van maar een paar bedrijven en ze zullen altijd manieren vinden om te overleggen hoe ze die macht kunnen houden en hun winst kunnen maximaliseren.

Maar het sprookje van de telecommarkt kent vooralsnog voor niemand een happy end: niet voor de overheid, die lijdzaam toeziet dat concurrentie op de telecommarkt niet bestaat. Niet voor de providers, want die zijn onderwerp van onderzoek en moeten er alles aan doen om hun imago een beetje op peil te houden en het vertrouwen van klanten te behouden. En al helemaal niet voor ons als consumenten, want wij worden gedwongen meer te betalen doordat de overheid blijft geloven in het sprookje van marktwerking in de telecom.

Zal het ooit veranderen? Ik hoop het van harte.